İş Kanunu madde 24'te işçinin, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesih hakkı düzenlenmiştir. Bu maddede yer alan sebeplerin varlığı halinde işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Peki bu sebepler nelerdir? Aşağıda tek tek inceleyeceğiz.
1. Sağlık Sebepleri
a) İş Kanunu m.24/1-a: İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması, işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Örneğin iş yerinde geçirdiği iş kazası sonrası yaralanan işçi, iş yerinde gerekli önlemlerin alınmaması sebebiyle iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, haklı feshe konu davada mahkemece; sağlık kurulu raporu alınması yeterli olmayıp, iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarıyla konusunda uzman doktordan oluşan üç kişilik bilirkişi heyetiyle iş yerinde keşif yapılarak öncelikle davacının yaptığı işin tespiti ile iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılmasının davacının sağlığı ve yaşayışı için tehlike oluşturup oluşturmadığı hususunda rapor alınmalı ve sonucuna göre feshin haklı nedene dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. (Yargıtay HGK E.2016/2702, K.2020/1018)
b) İş Kanunu m.24/1-b: İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durumda işçinin kendisinden ziyade işverenin veya farklı bir işçinin bulaşıcı bir hastalığa veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa yakalanması gerekmektedir.
2. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller
a) İş Kanunu m.24/2-a: İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
b) İş Kanunu m.24/2-b: İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Yargıtay 9. HD. E.2017/13804, K.2019/21067: "…Davalı işverenin tacizi önleyecek ve sonrasında tacizcinin cezalandırılmasını sağlayacak şekilde gerekli adımları atmadığı anlaşılmakta olup davacı işçinin iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/2-b maddesine göre haklı nedenle feshettiği sonucuna varılarak istek konusu kıdem tazminatının kabulüne karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçe ile reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir…"
Yukarıdaki kararda görüldüğü üzere; cinsel tacizde bulunan kişinin bizzat işveren olmasa bile, müşterinin cinsel tacizine karşı işverence herhangi bir işlem yapılmaması ve önlemde bulunulmaması da İş Kanunu m.24/2-b hükmü kapsamında değerlendirilmiştir.
c) İş Kanunu m.24/2-c: İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse ya da işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunursa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
d) İş Kanunu m.24/2-d: İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
e) İş Kanunu m.24/2-e: İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Yargıtay 9. HD. E.2015/9398, K.2018/5909: "…İşçinin ücretlerinin (geniş anlamda ücret olup tatil ücretleri de dahildir) kanuna ve sözleşmeye göre ödenmemesi 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/2-e maddesi gereğince işçiye haklı fesih hakkı verir…"
Karardan da görüleceği üzere kanun hükmündeki ücret kavramı geniş anlamda ücreti kapsamaktadır. Dolayısıyla ulusal bayram ve genel tatil, hafta tatili, fazla mesai ücretleri işçiye eksik ödenirse veya hiç ödenmezse işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle fesih imkânı vardır.
f) İş Kanunu m.24/2-f: Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Yargıtay 22. HD. E.2012/8035, K.27430: "…İşveren tarafından çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapıldığı sonucuna ulaşılmaktadır. Davalı işverenin çalışma koşullarındaki bu esaslı değişikliği yazı ile davacıya bildirdiğine ve davacının da kabul ettiğine dair bir bilgi ve belgenin dosya içerisinde olmadığı dikkate alındığında, davacı tarafın yapmış olduğu feshin haklı nedene dayandığı kabul edilmelidir…"
3. Zorlayıcı Sebepler
İş Kanunu m.24/3: İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Sonuç
Yukarıda İş Kanunu m.24'ü inceledik. İşçinin anılan haklı fesih nedenlerine dayanarak iş sözleşmesini feshetmesi için, sözleşmeyi feshettiğini 6 iş günü içerisinde işverene bildirmesi gerekmektedir. Bu şekilde yukarıdaki sebeplerin varlığı halinde, usulüne uygun şekilde iş sözleşmesini feshetmiş olur. Ancak tüm sürece ilişkin avukat desteği almanızı tavsiye ederiz.
Av. Fatih GÜNEŞ